Nguyên phân đảm bảo mỗi tế bào con nhận bộ gen đầy đủ, duy trì tính ổn định di truyền. Nó xảy ra ở hầu hết tế bào soma, giúp da lành vết thương, gan tái sinh hay xương dài ra. Nếu lỗi xảy ra, như không phân li đúng, có thể gây đột biến hoặc ung thư. Nguyên phân cũng là cơ sở sinh sản vô tính ở sinh vật đơn bào như amip. Nhờ nguyên phân, cơ thể đa bào có thể phát triển từ hợp tử thành hàng tỷ tế bào chuyên biệt.
Quá trình nguyên phân diễn ra liên tục nhưng được chia thành các kỳ để dễ nghiên cứu. Kỳ đầu: nhiễm sắc thể kép co xoắn ngắn lại, dễ quan sát; trung thể di chuyển về hai cực, hình thành thoi phân bào; màng nhân và nhân con tiêu biến.
